Küresel Ekonomik Kriz ve Yükselen Toplumsal Şiddet: Batı için Kırılma Noktası

Mustafa Kutlay

Oct 2011 · International Strategic Research Organization (USAK)

About this ebook

Dünya ekonomisi, 2008’den bu yana devam eden krizden çıkabilmiş değil. Son dönemde, ilk olarak Standart&Poor’s ABD’nin kredi notunu bir kademe düşürerek yeni ekonomik çalkantılara kapı araladı. Ardından gelen Wall Street’i işgal eylemleri ve İtalya başta olmak üzere Avrupa kentlerinde artan sokak gösterileri, ekonomik krizin zemin oluşturduğu şiddet olaylarını kitleselleştirdi. İçinden geçtiğimiz süreçte, Büyük Depresyon’dan bu yana yaşanan en derin ekonomik buhran olan küresel kriz, yerleşik sistemin parametrelerini alabildiğine zorluyor. Bilinen iktisat teorilerinin çözüm üretmekte çaresiz kaldığı, üretilen çözümlerin ise ulus-devletlerin hâkimiyetindeki uluslararası sistemde siyaseten uygulanabilir olmadığı günümüzde, Batı için tam bir açmaz oluşmuş durumda. Bunun yanı sıra, yabancı düşmanlığı içeren pratikler ve dışlayıcı siyasal retorik de krizle birlikte, özellikle Avrupa’da, yükselişe geçmeye başladı. Bu bakımdan Yunanistan, İspanya ve İngiltere’de yaşanan şiddet olayları, ekonomik krizin sosyal yansımaları açısından bir önsöz mahiyetindeydi. Nitekim son dönemde ABD ve İtalya’da sokak gösterileri kanlı eylemlere dönüşmeye yüz tuttu. Bu analiz ekonomik krizin hangi kanallarla, nasıl toplumsal şiddete evrildiğini incelemektedir. 

Çalışmanın tespitlerine göre, başta Avrupa olmak üzere gelişmiş kapitalist ekonomiler zorlu bir sürece girmiş durumda. Zira her türlü devlet teşvikine rağmen kurtarma paketleri ekonomik büyümeyi sağlamaya yetmedi; milyonları bulan işsiz ordusuna her gün yenileri eklendi. Avrupa hükümetleri, finansal krizin etkisini hafifletmek ve iflasın eşiğine gelen bankacılık sistemlerini ayağa kaldırabilmek için kapsamlı kurtarma paketlerini tereddüt etmeden devreye soktu. Ancak bu hamlenin bedeli, Avrupa genelinde artan bütçe açıkları ve kamu borçları oldu. Gelişmiş ekonomilerin kamu borç yükü 2007’de 18,1(% 46) trilyon dolarken, bu rakam 2011’de 29,5 trilyon dolara (%70) ve 2016’a 41,3 trilyon dolara (%80) çıkacak. Gelişmekte olan ekonomilerin ise borç yükü oldukça düşük: 2007’de 3,8 trilyon dolar (%28) olan borç miktarı, 2011’de 4,9 trilyon dolara (%26), 2016’da ise sadece 6,7 trilyon dolara (%21) çıkacak. Mevcut tabloya göre, Avrupa halklarının daha çok “kemer sıkması” gerekiyor. Bunun anlamı da sosyal devlet anlayışından feragat ederek, halkı daha çok fedakârlığa mecbur bırakmak. Şimdiden değişik Avrupa ülkelerinde sağlık, eğitim ve ulaşım harcamalarında kesintiler yapılmaya başlandı. Kriz nedeniyle işsizlik artarken, işsizlik yardımları da kesintiye uğruyor. Yani krize karşı en korunaksız sınıflar, bir de küçülen sosyal devlet nedeniyle darbe alıyor. 

Bu durum ise Avrupa genelinde yoksulluk ve sosyal dışlanma ile karşı karşıya olan milyonların huzursuzluğunu arttırarak sokağa dökülmelerini tetikliyor. Önümüzdeki dönemde bu eylemlerin şiddetini arttırarak devam edeceği tespitinde bulunan bu analizde, Avrupa’yı, ırkçı ve yabancı düşmanlığını körükleyici pratikler başta olmak üzere, liberal demokrasiyi tehdit edecek derecede zor günlerin beklediği öne sürülüyor.

About the author

 Mustafa Kutlay, USAK AB uzmanıdır.Temel çalışma alanları, küresel politik ekonomi, Avrupa’nın politik ekonomisi, Kıbrıs sorunu, Türkiye-AB ilişkileri ve Güney Avrupa (İspanya, Yunanistan)’dır.