Söylem • İnceleme • Monadoloji

Descartes • Spinoza • Leibniz

Dec 2022 · İdea Yayınevi

About this ebook

“Us dünyada en iyi paylaştırılan şeydir, çünkü herkes onunla öylesine iyi donatılı olduğunu düşünür ki, tüm başka şeylerde hoşnut edilmeleri çok güç olanlar bile genellikle ondan şimdiden ellerinde bulunandan daha çoğunu istemezler. Bunda tümünün aldanması olası değildir; tersine, bu sağlam yargıda bulunma ve doğruyu yanlıştan ayırdetme gücünün — ki sözcüğün asıl anlamıyla “sağ duyu” ya da “us” [le bon sens ou la raison] denilen şey budur — tüm insanlarda doğal olarak eşit olduğuna, ve böylece görüşlerimizin türlülüğünün kimi insanların başkalarından daha ussal olmalarından değil, ama yalnızca düşüncelerimizi değişik yollara yöneltmemiz ve aynı şeyleri irdelemiyor olmamız olgusundan geldiğine tanıklık eder. Çünkü iyi ansal güçlere iye olmak yeterli değildir; başlıca sorun onları iyi uygulamaktır. En büyük ruhlar en büyük erdemlere olduğu gibi en büyük erdemsizliklere de yeteneklidir; ve çok yavaş yürüyenler, eğer her zaman doğru yolu izlerlerse, gerçekte koşmalarına karşın yolun dışına çıkanlardan daha ileri gidebilirler.” 

— Descartes, Söylem

“Ama en yüksek iyi başka bireyler ile birlikte, eğer olanaklı ise, böyle bir doğaya ulaşmaktır. O doğanın ne olduğunu, e.d. nasıl anlık ve Doğanın bütünü arasında varolan birliğin bilgisi olduğunu yeri geldiğinde göstereceğiz. 

“O zaman uğruna çabaladığım erek budur: Böyle bir doğayı kendim için kazanmak, ve birçoklarının ona benimle birlikte erişmeleri uğruna çabalamak. Daha açık bir deyişle, başka birçoklarının benim anladığım gibi anlayabilmesi ve böylelikle anlak ve isteklerinin benim anlak ve isteklerim ile bütünüyle anlaşması için çabalamak mutluluğumun bir parçasıdır. Böyle bir amaca ulaşabilmek için, ve ayrıca bu doğaya olanaklı en büyük sayının en kolay ve en güvenilir yolla erişebilmesini sağlayacak toplumsal bir düzeni oluşturmak için, Doğayı bizi sözü edilen doğaya ulaştıracak denli anlamak zorunludur.”

— Spinoza, İnceleme

“Monad bileşiklere giren yalın bir tözden başka bir şey değildir; yalın olan hiçbir parçası olmayandır. ... Monadlar doğanın gerçek atomları ve tek bir sözcükle şeylerin öğeleridir. ... Monadlar ancak yaratılış yoluyla başlayabilir ve yokediliş yoluyla sonlanabilir. ... Dışarıdan ne töz ne de ilinek bir Monada girebilir. .... Monadların belli nitelikleri olmalıdır. ... Her Monadın başka her birinden ayrı olması zorunludur. ... Doğada hiçbir zaman biri eksiksiz olarak öteki gibi olan iki varlık yoktur. ... Yaratılmış Monad değişime açıktır. 

— Leibniz, Monadoloji