Karşılaştırmalı edebiyat bilimi

gündogan yayınları
Free sample

Edebiyat denen ve malzemesi dil olan sanat dalı, öncelikle Anadil ve ulusal kültür kökenlidir. Ama yazarların, şairlerin yetişme süreçlerinde ve olgunluk dönemlerinde orijinallerinden ya da çevirilerinden okuyup etkilendikleri veya en azından esinlendikleri yabancı yazarlar, şairler vardır. Bu etkilenme veya esinlenme, yabancı yazarlardan daha çok, kendi dilinin başka yazarlarından da olur. Sözün kısası, sanatta etkileşim denen olgu vardır ve yazar için, sanatı için bir artı puandır: Şu şartla ki, etkilendiği, esinlendiği örneğin kopyasını değil, özgün yanı ağır basan bir başkasını üretmiş olsun.


Edebiyat eserlerini inceleyen, araştıran edebiyat biliminin bir dalı, "Karşılaştırmalı Edebiyat Bilimi'dir. Görevi, işlevi, farklı dillerde yazılmış iki eseri konu, düşünce ya da biçim bakımından incelemek, ortak, benzer ve farklı yanlarını tespit etmek, nedenleri üzerine yorumlar getirmektir. 


Aynı dilde, aynı konuyu işleyen iki eser, ister çağdaş ister farklı dönemlerden olsun, mutlaka farklılıklar arz etmek durumundadır. Aksi halde ikincisi ya kopya, ya ardıldır, yani eser olma katına yükselmemiştir. Ortak konuyu ele aldığı halde özgün eser verebilmek ise ancak o konuyu başka türlü işlemeyle sağlanıyor. "Başka türlü" derken, bakış açısını, anlatım tutumunu, düşünce donanımını kastediyorum. Çağdaş Türk Edebiyatı'nda, meselâ Osmanlı Devleti'nin kuruluş konusunu işleyen iki roman var: Kemal Tahir’in 'Devlet Ana'sı ile Tarık Buğra'nın 'Osmancık'ı. Bu iki romandan, bilindiği gibi, eskisi 'Devlet Ana'dır, 1968'de yazılmıştır. Tarık Buğra, on beş yıl sonra 1983 yılında aynı konuyu ele aldığında ona kendi dünya görüşünün ve sanat anlayışının damgasını basabilmiştir. Batı edebiyatlarında konu ve motifler bakımından aynı dilde ve farklı dillerde o kadar çok sayıda benzer eser vardır ki, Elisabeth Frenzei bu ortak konuları tesbit eden kalın kitap hacminde bir araştırma yayınlayabilmiştir. "Stoffe der Weltliteratur" başlıklı bu eser karşılaştırmalı edebiyat bilimcilerinin başvuru kitabı durumundadır.


Efsaneler, mitolojiler, tarihî olaylar edebiyat eserlerine yüzyıllar boyunca konular sunan ortak kültür hazineleri niteliğindedir. Meselâ ruhunu şeytana satan araştırıcı Dr. Faust efsanesi, Ortaçağ'ın halk kitaplarından sonra 16. yüzyılda İngiliz şair Marlow tarafından ele alınmış, Alman edebiyatında ise 18. Yüzyılda Lessing, 19. yüzyılda Goethe, 20. yüzyılda da Thomas Mann’a konu olmuştur. Efsane aynı, ama işleniş her yüzyılda farklı farklıdır ve bütün bu eserlerin ortak ve farklı yanları karşılaştırmalı edebiyat araştırmacılarının birçoğunu çekmiş, onlara malzeme sunmuştur.


Karşılaştırmalı edebiyat biliminin temelinde Goethe'nin "Weltliteratur" dediği dünya edebiyatı düşüncesi yatar ki, bu da her şeyden önce farklı milletlerin birinci kalite, yani klasik eserlerinin, insanlığın ortak edebiyat hazinesini yaratmasıdır. Goethe'nin dünya edebiyatında kaliteyi esas alışı önemlidir. Dünyaca ünlü oluş (Weltlaufigkeit) değildir onun için ölçü, "Welthaltigkeit" dediği dünya çapında oluştur. Ahlâksal-estetik uyum ('sittlich-âsthetische Übereinstimmung'), Goethe'nin beklentisidir. Onun hocası, Alman edebiyat tarihinin önemli yazarlarından bir başkası, Herder, edebiyatın bu anlamda uluslar arası bir eğitim zinciri oluşturduğundan söz eder.


Önce bu alana verilen çeşitli isimlerden, Fr. "Litterature Comparâe", İng."Comparative Literature", Alm. "Vergleichende Literatür" ve" Vergleichende Literaturwissenschaft' arasında, 'karşılaştırmalı edebiyat' anlamına geleni değil 'karşılaştırmalı edebiyat bilimi'nin Türkiye'de geçerli olmasına çalışıyorum. Çünkü edebiyatı ve edebiyatları karşılaştırmalı olarak ele alan, araştıran bir bilim bu. 

Prof. Dr. Gürsel Aytaç

Read more
Collapse
Loading...

Additional Information

Publisher
gündogan yayınları
Read more
Collapse
Published on
Mar 1, 1997
Read more
Collapse
Pages
174
Read more
Collapse
ISBN
9789755201436
Read more
Collapse
Read more
Collapse
Best For
Read more
Collapse
Language
Turkish
Read more
Collapse
Genres
Political Science / Comparative Politics
Read more
Collapse
Content Protection
This content is DRM protected.
Read more
Collapse

Reading information

Smartphones and Tablets

Install the Google Play Books app for Android and iPad/iPhone. It syncs automatically with your account and allows you to read online or offline wherever you are.

Laptops and Computers

You can read books purchased on Google Play using your computer's web browser.

eReaders and other devices

To read on e-ink devices like the Sony eReader or Barnes & Noble Nook, you'll need to download a file and transfer it to your device. Please follow the detailed Help center instructions to transfer the files to supported eReaders.
"Gürsel Aytaç, birikimini yalnızca akademik çerçevede değerlendirmeyip, onu çeşitli yayın organlarında yayınladığı inceleme-deneme türü yazıları, kitapları ve çevirileri aracılığıyla kitlelere aktarmak isteyen bir bilim adamı. Onun nesnel, bilimsel ölçütler çerçevesinde hazırlanmış ve geniş bir ilgi yelpazesi sergileyen bu kitabi, yazın araştırmaları alanında bir boşluğu dolduruyor." 

(Yıldız Ecevit: Cumhuriyet Kitap 16.3.1990)


Edebiyatımıza bir Türkolog gözüyle değil, uzmanlık alanı yeni Alman edebiyatı olan bir edebiyatçı gözüyle bakmak düşüncesi bende 1980 yılında doğdu. Ludwigsburg'da Humboldt bursluları için düzenlenen bir sempozyumda, konuşmacılar arasında bir romanist, özellikle dikkatimi çekti. Fransız edebiyatından geldiğini sık sık vurgulayan bu meslektaşım bence Alman edebiyatı konulu o sempozyumda en güzel bildiriyi sunmuştu. Ufkunun daha geniş, ölçütlerinin ilginç ve daha güvenilir olduğunu fark ettikçe bir edebiyata filolog gözüyle, ama yabancı bir edebiyatın uzmanlığından gelerek yaklaşmanın nasıl yararlı olabileceğini düşündüm.

Eşim haklıydı, benden Türk edebiyatıyla ilgilenmemi, araştırmalarımı bu alana yönlendirmemi hep istemiştir. İnceleme, kitap tanıtma, eleştiri gibi yazılarım çeşitli edebiyat dergileri ve gazetelerde yayınlanmaya başladı. Kürsümde lisans, yüksek lisans ve doktora çalışmalarımda öğrencilerime çağdaş Türk edebiyatıyla bağıntı kurabilecekleri araştırma konularını veriyorum. Ve bu çalışmaların "değdiğine" gün geçtikçe daha çok inanıyorum. Çağdaş romanlarımız üzerine yazılarımı, bütün oluşturacağını düşündüğüm bir sıralamayla kitap halinde yayınlamak istedim. Yazılarımın uzunluğu, ilk yayınlandığı dergi ya da gazetenin elverdiği ölçüye bağlıdır. Gerekli bulduğum edebiyat terimleri açıklaması ileride genişletilecek bir başka alandır. Edebiyat meraklılarına, edebiyat bilimi öğrencilerine yararlı olması dileğiyle. 

Gürsel Aytaç 

©2020 GoogleSite Terms of ServicePrivacyDevelopersArtistsAbout Google|Location: United StatesLanguage: English (United States)
By purchasing this item, you are transacting with Google Payments and agreeing to the Google Payments Terms of Service and Privacy Notice.