मुंबईतील पुरातन शिवमंदिरे

Free sample

 मुंबई नगरीला ‘सोन्याची नगरी’ म्हटले जाते. पण त्यापेक्षा तिला मंदिराची नगरी म्हणणेच अधिक संयुक्तिक ठरेल. मुंबई नगरीत जवळ जवळ ४८१ मंदिरे आहेत. त्यापैकी सर्वात जास्त मंदिरे हनुमंताची असून त्याखालोखाल क्रमांक येतो शंकर मंदिरांचा! मुंबईत महादेवाची – शंकराची ७१ पुरातन मंदिरे आहेत.

मुंबई शहरावर अनेकांनी इंग्रजी, मराठीतून ग्रंथ प्रसिध्द केले आहेत.पण केवळ मंदिरांची माहिती देणारा एकही प्रमाणभूत ग्रंथ उपलब्ध नाही. के. रघुनाथजी यांनी ‘हिंदू टेम्पल ऑफ बॉम्बे’ हा ग्रंथ १९०० साली प्रसिद्ध केला होता. त्यात भरपूर माहिती असली तरी ९६ वर्षांनंतर तो ग्रंथ कालबाह्य झाला आहे. मराठीत तर या विषयावर एकही ग्रंथ प्रसिद्ध झालेला नाही. म्हणूनच ‘मुंबईतील प्राचीन सांस्कृतिक परंपरा’ हा विषय निवडून मंदिरांची माहिती प्रसिद्ध करण्याचा प्रकल्प आम्ही हाती घेतला आहे. प्रत्येक मंदिराला प्रत्यक्ष भेट देऊन त्याची छायाचित्रे काढून पुस्तक रूपाने प्रसिद्ध करण्याचा आमचा विचार आहे. या प्रकल्पाचा भाग म्हणून आम्ही ‘मुंबापुरीतील पुरातन शिव मंदिरे’ हा ग्रंथ प्रसिद्ध करीत आहोत. या पुस्तकात २१ हून अधिक पुरातन मंदिरांची माहिती दिली आहे. यानंतर जमलेच तर ‘मुंबापुरीतील पुरातन शक्तिपीठे’ व इतर देवस्थानांवर ग्रंथ प्रसिद्ध करण्याचा आमचा विचार आहे.

हा ग्रंथ तयार करताना अनेक अडचणी आल्या. माझी पत्नी अॅड. संजीवनी व मुलगी प्रज्ञा यांनी ग्रंथ प्रसिद्ध करण्यासाठी आग्रह धरला. मंदिराची माहिती गोळा करण्यासाठी माझ्याबरोबर माझी कन्या कु. प्रज्ञा व मुलगा राजेंद्र आले. ग्रंथ प्रत माझी बहिण कु. काशी हिने तयार केली तर प्रुफे वाचण्याचे कंटाळवाणे काम माझा धाकटा भाऊ विनायक व मुलगा पत्रकार राजेंद्र (उप-संपादक ‘डेली’) याने केली. माझा पुतण्या चि. अनंत विनायक कांबळी यानी प्रत्येक मंदिराची सुबक छायाचित्रे तत्परतेने काढून दिली. मनीषा लेझर सिस्टिमच्या कु. मनिषा मांजरेकर व सौ. पूजा पाटकर यांनी न कंटाळता टाईप सेटिंगचे काम सुबक करून दिले. मंदिराचे विश्वस्त व पुजाऱ्यांनी  देवस्थानाची माहिती पुरवली. माझे मित्र चित्रकार संजय कुलकर्णी यांनी मुखपृष्ठ व सजावटीची जबाबदारी पार पाडली. तर ग्रंथाचा आर्थिक भार उचलणे व इतर बाबींकडे माझी पत्नी सौ. संजीवनीने लक्ष दिले. या सर्वांच्या प्रयत्नांमुळेच माझा हा ग्रंथ आज प्रकाशित होत आहे. या सर्वांचे मनःपूर्वक आभार.

डॉ. भालचंद्र आकलेकर

Read more
Collapse

About the author

 प्रा. डॉ. भालचंद्र पुंडलिक आकलेकर
एम्. ए. एम् कॉम. पी. एच. डी. डी. लीट्.
जन्म १५-२-१९३५ महाशिवरात्र, 

मुंबई येथे शिक्षण – मुंबई वेंगुर्ले, पुणे ऑक्सफर्ड, एम्. एम्. (संस्कृत सुवर्णपदक), इतिहास, इंग्रजी तत्वज्ञान, अर्थशास्त्र, हिन्दी या पाच विषयात एम्. ए. (ऑनर्स) पदवी, अगस्ती संप्रदायावर डॉ. पं. वा. काणे यांच्या मार्गदर्शनावर प्रबंध लिहून संस्कृतमध्ये पी. एच. डी., डी. लिट्. साहित्य रत्न, साहित्याचार्य व इतर ४० पदकांचे मानकरी. अनेक विद्यापीठातून तत्वज्ञान व संस्कृतचे पि. एच. डी. चे मार्गदर्शक.

१९४९ पासून लेखन सुरु. १९६० ते ९२ पर्यंत संस्कृत व तत्वज्ञान प्राध्यापक, दै. चित्रा, प्रजामित्र व नवशक्ती उपसंपादक, १९६२ पासून नवाकाळ, संध्याकाळमध्ये सहसंपादक. कोकणातील दैवतावर व संतावर सतत ४० वर्षे ४० हजाराहून अधिक लेख प्रसिद्ध, संपूर्ण कोकणाची पायपीट करून प्रत्येक मंदिराचा व संताच परिचय करून दिला.

आंतरराष्ट्रीय तत्वज्ञान परिषदेचे अध्यक्ष पद शिकागो येथे भूषविले फिलॉसॉफी मासिकाचे ५ वर्षे संपादन.

‘पिशाश्चांच्या परिसरात’, ‘भुताच्या १०१ कथा’, ‘रवळनाथ कल्ट इन इंडिया’ ‘कोकण में जैन धर्म का उद्धाम’ ‘अगस्ती संप्रदाय’, ‘कोकणातील शिव संप्रदाय’, ‘हिस्टरी ऑफ भंडारी कम्युनिटी’ इत्यादी ग्रंथांचे लेखन. सध्या मुंबईच्या सांस्कृतिक परंपरेवर लेखन.

१९९४ पासून मुंबई चौफेर व आपला वर्ताहरचे संपादन, १९७५ पासून भंडारी समाजाचे मुखपृष्ठ हेटकरी मासिकाचे संपादक, इतिहास संशोधन पत्रिकेचे ५ वर्षे संपादनमुंबई मराठी पत्रकार संघ, साहित्य संघ, महाराष्ट्र साहित्य परिषद, महाराष्ट्र राष्ट्रभाषा सभा व इतर अनेक भंडारी मंडळांचे अध्यक्ष व विश्वस्त.

Read more
Collapse
5.0
2 total
Loading...

Additional Information

Publisher
BRONATO.COM
Read more
Collapse
Published on
Apr 15, 2017
Read more
Collapse
Pages
79
Read more
Collapse
Read more
Collapse
Read more
Collapse
Language
Marathi
Read more
Collapse
Content Protection
This content is DRM protected.
Read more
Collapse
Read Aloud
Available on Android devices
Read more
Collapse

Reading information

Smartphones and Tablets

Install the Google Play Books app for Android and iPad/iPhone. It syncs automatically with your account and allows you to read online or offline wherever you are.

Laptops and Computers

You can read books purchased on Google Play using your computer's web browser.

eReaders and other devices

To read on e-ink devices like the Sony eReader or Barnes & Noble Nook, you'll need to download a file and transfer it to your device. Please follow the detailed Help center instructions to transfer the files to supported eReaders.
शक्तीची उपासना भारतात फार प्राचीन काळापासून चालत आलेली आहे. मोहें – जो – दडोच्या उत्खननात प्राचीन संस्कृतीचे काही अवशेष आढळून आले आहेत. त्यात देवीच्या अनेक मूर्ती सापडल्या आहेत. त्यावरून सर्वसाधारणपणे इ. स. पूर्व चार हजार वर्षे शक्तीची उपासना येथे होती असे म्हणता येते.

वेदवाङ्मयातही ‘उषादेवी’, ‘सुर्यादेवी’, ‘लक्ष्मीदेवी’ अशा विविध देवतांची अनेक सूत्रे आढळून येतात. ॠग्वेदाच्या आठव्या मंडलातील शेवटच्या सूक्तात सरस्वतीची स्तुती आहे. यजुर्वेदात तर सरस्वतीला आहुती देण्यात आलेली आहे. अथर्वशीर्ष, देवी सूक्त व श्रीसूक्त यात तर देवीचेच स्तवन आहे. अथर्ववेदातील सौभाग्यकाण्डात तंत्राचे विवेचन आलेले आहे. उपनिषदात अनेक ठिकाणी सृष्टी निर्मितीचे रहस्य सांगताना प्रकृती आणि पुरुष यांच्या वर्णनातून या शक्तीचेच रहस्य सांगण्याचा प्रयत्न केला आहे.

महाभारतातील ‘दुर्गादेवी’चे महात्म्य वर्णन आहे. या सर्व गोष्टी ध्यानात घेता भारतात शक्तीची उपासना फार प्राचीन काळापासून चालत असावी यात संदेह राहत नाही. पंचमहाभूतांच्या उपासनेमागे हेच शक्तीतत्व प्रधान आहे. इंद्र, वरुण, सूर्य इत्यादी शक्ती जीवन विकास घडवून आणणाऱ्या आणि म्हणूनच उपास्य मानण्यात जीवनावरील महान निष्ठा दिसून येते. परंतु त्याच बरोबर श्रद्धेचे व भावनांचे दर्शन घडून येते.

शक्ति पंथात ज्या अनेक देवतांची उपासना होत असते त्या सर्व देवता ‘सत्व, रज, तम’ या त्रिगुणात्मक शक्तीच्याच प्रतिक आहेत. एकाच देवतेची अनेक नावेही प्रचलित आहेत. तथापि ‘महाकाली’, ’महालक्ष्मी’, ‘महासरस्वती’ या तीन महान् शक्तीचीच ती विविध रूपे आहेत. तसेच तांत्रिकाच्या उपासनेत ‘त्रिपूर सुंदरी’ या देवतेचे प्राधान्य दिसून येते. त्रिगुणात्मक अशा शक्तीचीच ती रूपे असल्यामुळे या शक्तींना ‘आद्यशक्ति’ म्हटले जाते.....

.....

माझे ज्येष्ठ स्नेही श्री. शामराव करंगुटकर व त्यांचे चिरंजीव श्री. नागेश करंगुटकर यांनी आपल्या प्रॉस्पेक्ट प्रिंटींग प्रेसमध्ये हा ग्रंथ तत्परतेने सुबकपणे छापून दिला. पुस्तकातील छायाचित्रे माझा पुतण्या श्री. अनंत विनायक कांबळी उर्फ पिंटु यानी अविश्रांत भटकंती करून काढून दिली. सुप्रसिध्द चित्रकार चंद्रकांत वाईरकर यांचे चिरंजीव श्री. संदीप वाईरकर यांनी तत्परतेने सुंदर मुखपृष्ठ तयार करून दिले. मुंबई मराठी प्रत्रकार संघाचे अध्यक्ष श्री वसंतराव शिंदे यांनी तत्परतेने प्रस्तावना लिहून दिली.  सर्वांचे मन:पूर्वक आभार.

विजया दशमी
डॉ. भालचंद्र आकलेकर [२१-१०-९६]

©2019 GoogleSite Terms of ServicePrivacyDevelopersArtistsAbout Google|Location: United StatesLanguage: English (United States)
By purchasing this item, you are transacting with Google Payments and agreeing to the Google Payments Terms of Service and Privacy Notice.