Anadolu’nun İstikbâli ve Akdeniz Meselesi

Charles Vellay · Emre Gör

Nov 2018 · Araştırma-İnceleme Book 17 · DBY Yayınları

About this ebook

20. yüzyılın başlarında Avrupalı devletlerin, Osmanlı Devleti'nin egemenliğindeki Akdeniz sahillerinde çok önemli çıkarları vardı. Başta Boğazlar, Anadolu, Suriye, Mısır ve Kuzey Afrika olmak üzere Akdeniz ve Ege Denizi sahillerinde yer alan bu topraklar, Batılıların siyasî, ekonomik, stratejik ve kültürel menfaatlerinin başlıca çatışma alanıydı. Kökleri 18. yüzyıla dayanan bu menfaatler, kendi aralarında anlaşmazlık ve çatışmalara sebep olabildiği gibi, zaman zaman aynı ittifak çatısı altında birleşmelerine de yol açıyordu. Tıpkı 19. yüzyıl boyunca periyodik aralıklarla ortaya atılan Doğu Sorunu'nda (Şark Meselesi) olduğu üzere. 20. yüzyılın başlarında ise Batılı devletlerin gündemini "Akdeniz Sorunu" işgal ediyor ve bu sorun büyük ölçüde Osmanlı'ya bağlı olan toprakları konu ediniyordu. Bu yönüyle Akdeniz Sorunu, başta İngiltere ve Almanya olmak üzere Fransa, İtalya, Avusturya ve Rusya arasındaki kutuplaşmaların önde gelen sebeplerinden birini oluşturuyordu.

Elinizdeki bu çalışma, Fransız bilim adamı Charles Vellay'ın (1876-1953) 1913 yılında yayınladığı Akdeniz Sorunu (Le Probléme Méditerranéen) adlı eserinin, Yusuf Ziya (Özer) tarafından aynı yıl Osmanlıca neşredilen Anadolu’nun İstikbâli ve Akdeniz Meselesi adlı kitabın çevirisidir. Eser, mütercimi Yusuf Ziya’nın da belirttiği gibi Balkan Savaşları’nın hemen ardından kaleme alınmış önemli bir kaynaktır. Çünkü Batılı devletlerin ortaya attığı Akdeniz Sorunu, Osmanlıların elinde kalan Anadolu ve Suriye'nin geleceğini doğrudan etkilemektedir. Bu sebeple Yusuf Ziya, bu önemli eseri Anadolu’nun İstikbâli ve Akdeniz Meselesi adıyla çevirdiğini belirterek kitabına şu notu düşmüştür:

“Hiss-i vatanla yürekleri sızlayan her Osmanlının eseri kemal-i dikkatle mütalaa etmesini rica ederiz”.

About the author

Charles Vellay (1876-1953): Fransız bilim adamı. Özellikle yaşadığı dönemin politik ile tarihî konuları üzerine yapdığı çalışmalarla tanınır. 1953 yılında öldüğünde, geride yirmiyi aşkın eser bırakmıştır. Önemli eserlerinden biri olan Le Probléme Méditerranéen (Akdeniz Sorunu) yayımlandığı 1913 yılında İngilizce ve Türkçeye de çevrilmiştir. Eserleri bugün dünyanın çeşitli yerlerinde devlet ve üniversite kütüphanelerinde yer almaktadır.

Yusuf Ziya [Özer] (1870-1947): 1870 yılında Yozgat Akdağmadeni'nde doğdu. Hukuk öğreniminden sonra adliyede çalıştı. Bidayet Mahkemesi Savcı Yardımcılığı, Adliye Nezareti Mezhepler Müdür Yardımcılığı, Hukuk İşleri Müdürlüğü ve Deniz Ticareti Mahkeme Başkanlığı görevlerinde bulundu. 1920'li yılların son bölümünde İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde Türk Hukuk Tarihi dersleri verdi. Mukayeseli Hukuk-ı Esasiye Dersleri isimli bir eseri vardır. Hukukçuluğunun yanında tarihçi ve siyasetçi kimliğiyle de tanınan Yusuf Ziya, Türk Tarih Heyʼeti'nin kurulmasına öncülük etmiştir. Albert Sorel'in XVII. Yüzyılda Şark Mesʼelesi ve Anadolu'nun Taksimi ile Charles Vellay'ın Akdeniz Mesʼelesi adlı yapıtlarını Türkçeye çevirerek yayımlamıştır. TBMM IV, V ve VI. Dönem Eskişehir milletvekilidir.

EMRE GÖR, 1987 yılında Manisa’da doğdu. Hacettepe Üniversitesi’nde 2008 yılında lisans, 2018 yılında doktorasını tamamladı. Doktora tezini Sultan II. Abdülhamid dönemi (1876-1909) Osmanlı istihbaratı konusunda hazırlayan yazarın, özellikle Türk İstihbarat Tarihi ve son dönem Osmanlı tarihi alanlarında kitap ve makaleleri mevcuttur. Yazarın yayımlanmış çalışmalarından bazıları şunlardır:

• II. Abdülhamid’in Hafiye Teşkilatı ve Teşkilat Hakkında Bir Risale Örneği: Hafiyelerin Listesi, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2015.

• Paul Hourie, Türkiye Nasıl Paylaşıldı? Kaynarca Muahedesi’nden Son Felaketimize Kadar Şark Meselesi, Dün Bugün Yarın Yayınları, İstanbul 2016.

• İbrahim Hakkı Paşa, Küçük Osmanlı Tarihi, Lotus Yayınları, İstanbul 2016.

• Halil Rüştü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Seferinde Osmanlı Kumandanları, Dün Bugün Yarın Yayınları, İstanbul 2017.

• Charles Vellay, Anadolu’nun İstikbali ve Akdeniz Meselesi, Dün Bugün Yarın Yayınları, İstanbul 2018.

• Abdülhamid Döneminde İstihbarat -Mutlakıyetten Meşrutiyete İmparatorluğun Haber Alma Faaliyetleri (1876-1909)-, Kitap Yayınevi, İstanbul 2019.